راهنمای جامع شیردهی به نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام

شیردهی به نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام چگونه است ؟

شیردهی به نوزادان متولد شده با نقص شکاف لب / شکاف کام یا هردو، بسته به شدت و موقعیت شکاف ممکن است با چالش‌ها و مشکلاتی همراه باشد.

البته نوزادانی که فقط با شکاف لب مواجه هستند، معمولا مشکل خاصی در تغذیه ندارند اما در نوزادان مبتلا به شکاف کام اغلب به علت وجود شکاف در سقف دهان و عدم توانایی در مکش کافی به منظور مکیدن شیر از پستان مادر و یا شیشه شیرهای معمولی، در تغذیه با مشکل مواجه هستند.

به طور کلی شکاف لب باعث می‌شود تا نوزادان نتوانند اطراف نوک پستان یا شیشه شیر را محکم بگیرند و شکاف کام، مکش را سخت می‌کند زیرا فضای بین دهان و بینی بوسیله شکاف باز شده است.

با این حال، این تصور که امکان شیردهی به این نوزادان وجود ندارد، غلط است. با آموزش مناسب، حمایت، مراقبت و صبوری، همچنین استفاده از ابزارهای کمکی در تغذیه، اکثر نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام قادر به تغذیه کافی خواهند بود.

در ادامه‌ی این مقاله به بررسی راهکارهای کمک به تغذیه نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام خواهیم پرداخت.

تغذیه با شیر مادر چه مزایایی برای نوزاد دارد ؟

سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) توصیه می‌کند که در شش ماهه نخست از زندگی نوزاد، بهترین تغذیه شیر مادر است.

ویژگی‌های شیرمادر به گونه‌ای است که دقیقاً متناسب با نیازهای نوزاد است. اولین خاصیت شیرمادر مغذی بودن آن است. شیرمادر حاوی اسید آمینه‌های ضروری بدن، آب، لاکتوز می‌باشد.

چربی شیرمادر مهم‌ترین منبع انرژی شیر محسوب می‌شود. چربی شیر مادر نه تنها منبع انرژی و حامل ویتامین‌های محلول در چربی است بلکه در تکامل سیستم عصبی مرکزی نوزاد نقش اصلی را به عهده دارد.

بر اساس اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری یا CDC برخی از خواص شیر مادر برای نوزادان، بویژه نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام عبارتند از :

• شیر مادر بهترین منبع تغذیه برای رشد نوزاد

شیر مادر بهترین و کامل‌ترین غذا برای نوزادان، شیرخواران و کودکان تا پایان 2 سالگی است تغذیه‌ی انحصاری شیرخوار با شیرمادر از بدو تولد تا پایان 6 ماهگی و سپس ادامه‌‌ی شیردهی همراه با تغذیه‌ی تکمیلی تا 2 سالگی، رشد و تکامل کودک را تأمین می‌کند.

• شیر مادر بهترین محافظت از نوزاد در برابر بیماری‌ها

شیر مادر بسیار مغذی و حاوی مواد مفید و ارزنده‌ای است که اولین و بهترین واکسن برای حفاظت نوزاد در برابر بیماری‌های عفونی، بخصوص عفونت گوش که نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام مستعد ابتلا به عفونت‌های گوش هستند، می‌باشد.

همچنین شیردهی می‌تواند به محافظت و کاهش خطر ابتلای نوزادان در برابر برخی بیماری‌های کوتاه مدت و یا بلند مدت مانند آسم، چاقی، دیابت نوع یک و سندرم مرگ ناگهانی نوزادان (SIS) کمک کند.

• شیر مادر دارای خاصیت ضد باکتریایی (آنتی باکتریال)

مادر در شیردهی، آنتی بادی‌های خود را با نوزادش به اشتراک می‌گذارد. این آنتی بادی‌ها به نوزادان کمک می‌کند تا سیستم ایمنی قوی‌تری داشته باشند و در برابر بسیاری از بیماری‌ها از خود محافظت کنند.

بر اساس مطالعات پژوهشگران، نوزادانی که از شیرمادر خود تغذیه کرده‌اند در بزرگسالی احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی- عروقی در آن‌ها کاهش می‌یابد.

• شیر مادر و جلوگیری از کم آبی بدن نوزاد (دهیدراسیون)

به علت وجود آب کافی در شیرمادر، تشنگی نوزاد شیرخوار برطرف شده و اشتهای او تحریک می‌شود. در مناطق گرم و خشک می‌توان برای رفع تشنگی دفعات شیردهی را اضافه کرده یا با مشورت پزشک به کودک نیز آب داد.

• شیر مادر و تأثیر در آرامش روانی

تغذیه با شیرمادر، رابط‌های عاطفی بین مادر و فرزند را بیش‌تر می‌کند. به علاوه، کودکانی که با شیرمادر تغذیه شده‌اند در دوران بلوغ امنیت روانی بیش‌تری دارند.

شیرمادر، همچنین با تأثیر مثبت بر اعتماد به نفس، احساس امنیت، روابط درون خانواده و تکامل مغز کودک، زمینه‌ی فراگیری و آمادگی را برای زندگی بهتر فراهم می‌کنند.

توجه داشته باشید که ممکن است در منابع مختلف، مزایای دیگری هم برای شیردهی نوزاد با شیر مادر ذکر شده باشد که در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در این مورد، حتما با تیم پزشکی خود صحبت کنید.

آیا شیردهی برای مادر نیز مزایایی دارد ؟

شیردهی برای سلامت مادر نیز فواید دارد. از جمله این فواید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

• کاهش خطر بیماری‌های مزمن و سرطان

کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان، سرطان تخمدان، دیابت نوع دو و فشار خون بالا اشاره کرد.

• بازگشت سریع‌تر اندام به حالت پیش از بارداری

در مادرانی که به نوزاد خود شیر می‌دهند به علت اینکه از چربی ذخیره شده در دوران بارداری برای ساختن شیر استفاده می‌کنند، زودتر وزن اضافی را از دست می‌دهند و پستان‌ها و اندام‌شان نیز زودتر به حالت طبیعی قبل از بارداری بر می‌گردد.

• کاهش خونریزی پس از زایمان

شیردهی مؤثرترین و امن‌ترین راه برای کاهش میزان خونریزی پس از زایمان است.

• بهبود وضعیت روحی و عاطفی مادر

مادر به دلیل تماس‌های مکرر کودک با بدنش در جریان شیردهی و احساس آرامش و رضایتی که از این تماس حاصل می‌شود، وضع روحی و عاطفی بهتری خواهد داشت. همچنین احتمال افسردگی پس از زایمان در مادران شیرده بسیار کاهش می‌یابد.

مراحل شیردهی به نوزاد مبتلا به شکاف لب

نوزادان با شکاف لب ( لب شکری ) و بدون شکاف کام، معمولا می‌توانند بدون مشکل یا نیاز به ابزار خاصی با شیر مادر تغذیه شوند. این نوزادان معمولا می‌توانند از پستان مادر و یا شیشه شیرهای معمولی تغذیه شوند.

تنها مشکلی که ممکن است در نوزادان مبتلا به شکاف لب وجود داشته باشد، قفل کردن لب بر روی نوک پستان است که در این موارد مادر می‌تواند با تغییر در وضعیت شیردهی، حالتی را ایجاد کند که فضای شکاف پر شود و نوزاد بدون مشکل شروع به مکیدن پستان کند.

همچنین گاهی نگه داشتن انگشت روی شکاف در هنگام شیردهی می‌تواند کمک کننده باشد. همچنین گاهی نیاز است چندین پوزیشن شیردهی مختلف را امتحان کنید تا بهترین حال برای نوزاد و خودتان را پیدا کنید.

در صورتی که یک صدای غیرطبیعی مانند عبور هوا از یک جدار باریک شنیدید، به این معنی است که هوا وارد دهان می‌شود و در این زمان سعی کنید تغییر وضعیت دهید و نوزاد را دوباره روی سینه قرار دهید تا این مسیر بسته شود.

البته اگر این مشکل در شیردهی با شیشه شیر هم وجود داشت، می‌توان با مشورت تیم پزشکی از شیشه شیرهای مخصوص و متناسب با شدت شکاف لب استفاده کرد.

مراحل شیردهی به نوزاد مبتلا به شکاف کام

نوزادانی که با شکاف کام متولد می‌شوند، چه با شکاف لب و چه بدون آن، قادر به تغذیه با شیر مادر به صورت طبیعی نبوده و نیازمند وسایل کمکی هستند.

علت این مسئله این است که این نوزادان بخاطر وجود شکاف در کام، قادر به ایجاد فشار کافی برای مکیدن شیر از نوک پستان و یا شیشه شیر معمولی را ندارند. بنابراین نوزادان مبتلا به شکاف کام برای تغذیه نیازمند کمک هستند.

این نوزادان ممکن است با چالش‌هایی از جمله نشت شیر از بینی ( نارسایی بینی در نوزاد ) یا بلعیدن هوای اضافی حین شیر خوردن و در نتیجه ابتلا به مشکلات گوارشی و عدم رشد کافی مواجه شوند.

نوزادان مبتلا به شکاف کام ممکن است به شیشه شیر مخصوص و وسایل کمکی دیگری برای تغذیه نیاز داشته باشند. مادر می‌تواند شیر خود را بدوشد و آن را با استفاده از وسایل مخصوص به نوزاد خود بدهد.

مادران نوزادان مبتلا به شکاف کام معمولا نیاز دارند تا تحت مراقبت و آموزش تیم پزشکی متشکل از مشاور، ماما، پرستار و … قرار بگیرند تا بتوانند برنامه اصلاح‌ شده‌ای به منظور تغذیه‌ی مناسب نوزاد ایجاد کنند.

روش‌های کمکی شیردهی نوزاد با شکاف لب و کام

رعایت برخی نکات اصلاحی در روش‌های تغذیه و موقعیت بدنی هنگام شیردهی، می‌تواند تمامی مزایای شیردهی از جمله پیوند با مادر، تغذیه مناسب رشد نوزاد و ایجاد قوای بدنی لازم پیش از انجام روش‌های جراحی ترمیمی لب یا کام را برای نوزاد مبتلا به شکاف لب یا کام ایجاد کند.

البته همانطور که پیش از این گفته شد، در موارد شکاف لب به تنهایی، شاید نیازی به روش‌های کمکی پیچیده وجود نداشته باشد. در ادامه برخی از روش‌هایی که به منظور کمک به تغذیه‌ی نوزاد مبتلا به شکاف لب و کام را بررسی خواهیم کرد.

• مراحل تغذیه نوزاد با بطری

اگر نیاز است با شیشه به نوزاد مبتلا به شکاف شیر دهید، با مشورت تیم پزشکی از بطری‌های مخصوص با پایه پهن‌تر استفاده کنید و هنگام شروع شیردهی، نوزاد را در وضعیت اندکی عمودی نگه دارید. هنگامی که لب پایین نوزاد با نوک پستانک تماس پیدا کرد و آن را چسبید، نوک پستانک را کمی به سمپ پایین هدایت کرده و سعی کنید آن را در مرکز دهان کودک نگه دارید. مراقب باشید پستانک داخل شکاف نلغزد.

بطری‌های مخصوص شیردهی به نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام انواع مختلفی دارند. می‌توانید بهترین نوع شیشه شیر را با مشورت تیم تخصصی شکاف لب و کام اصفهان انتخاب کنید.

مشکلات احتمالی شیردهی به نوزاد مبتلا به شکاف لب و کام

پیش از هر اقدام دیگری لازم است این سه نکته را بخاطر داشته باشید :

• بسیار بعید است شکاف لب یا کام نوزاد شما ناشی از کاری باشد که شما انجام داده‌اید یا انجام نداده‌اید.
• تنها شما نیستید که با شیردهی به نوزادتان درگیر هستید. بسیاری از مادران صرف نظر از اینکه نوزادشان مبتلا به شکاف باشد یا خیر، با شیردهی به نوزادشان مشکلات متعددی دارند.
• شیر مادر هرچند کم، مفید است. اگر قادر به شیردادن به نوزادتان از طریق تماس بدنی نیستید، ممکن است بتوانید شیر خود را بدوشید و با استفاده از بطری‌های مخصوص شیردهی را انجام دهید.

برخی از این مشکلات ممکن است در نوزادان دیگر هم وجود داشته باشد اما این موارد در نوزادان مبتلا به شکاف رایج‌تر و احتمال بیشتری دارند :

• مشکل در حفظ اتصال بین دهان و پستان
• پریدن شیر در گلو یا خفگی
• نشت شیر از بینی
• خستگی نوزاد و نخوردن شیر کافی
• مکیدن ضعیف
• مکیدن نامنظم
• بلع بیش از حد هوا

تمامی این علائم در صورتی که آموزش‌های لازم را از طرف تیم مراقبتی دریافت کرده باشید، قابل کنترل هستند اما اگر علائم شدید بودند و یا تنفس نوزاد با مشکل مواجه شد، هرچه سریع‌تر به دنبال تماس با مرکز فوریت‌های پزشکی باشید.

توصیه‌های عمومی تغذیه نوزادان مبتلا به شکاف لب و کام

در ادامه نکات عمومی ذکر شده است که رعایت آن‌ها می‌تواند در بهبود وضعیت تغذیه نوزادتان بسیار حائز اهمیت باشد :

• صبور باشید.

هنگام شیردهی نوزاد عجله نکنید و با حوصله این کار را انجام دهید.

• شیردهی را در محیطی آرام انجام دهید.

پیش از شروع تغذیه نوزاد، راحت باشید. یک مکان ساکت و آرامش بخش پیدا کنید. در طول شیردهی نوزاد خود را در آغوش بگیرید و با او صحبت کنید.

همچنین هر چیزی که ممکن است نیاز پیدا کنید مانند تلفن و … را در دسترس داشته باشید. ممکن است بخواهید به موسیقی یا یک برنامه آرامش بخش گوش دهید.

• از یک پستانک نرم و قابل تراکم استفاده کنید.

انواع مختلفی پستانک وجود در بازار موجود است. با مشورت تیم پزشکی بهترین نوع آن را برای نوزادتان انتخاب کنید.

• جریان شیر را تقویت کنید.

ممکن است نوزاد توان کافی برای تحریک جریان شیر را نداشته باشد. بنابراین با ماساژ پستان و یا استفاده از پمپ یا دوشیدن پستان، جریان شیر را تقویت کنید.

• از بطری‌های مخصوصی استفاده کنید که قابل فشار دادن هستند.

در حین تغذیه نوزاد ممکن است نیاز باشد تا با فشار دادن بطری جریان شیر را کم یا زیاد کنید.

• نوزاد را در وضعیت تقریبا عمودی نگه دارید.

نگه داشتن نوزاد در این وضعیت، باعث جلوگیری از نشت شیر به داخل بینی می‌شود. اگر نوزاد شما شکاف لب و کام یک طرفه دارد، گاهی اوقات قرار دادن نوک پستان در سمت سالم دهان برای کمک به فشرده سازی بهتر نوک پستان و استخراج بهتر شیر می‌تواند مفید باشد.

• آروغ نوزاد را به دفعات مکرر بگیرید.

این کار را در حداقل تا نیمه شیردهی و پس از پایان آن انجام دهید. نوزادان مبتلا به شکاف کام هوای بیشتری همراه با شیر می‎‌خورند و به همین دلیل ممکن است بیشتر از سایر نوزادان نیاز به آروغ زدن داشته باشند.